|
|
Żywienie ciężarnej
Już w starożytności wiedziano o wpływie odżywiania na stan zdrowia.
Badania nad dietą prowadził min Hipokrates, Discorides, który wykrył
szereg substancji o właściwościach leczniczych występujących w roślinach,
a także Pitagoras i Platon, którzy propagowali dietę wegetariańską.
Dopiero na początku XX wieku naukowcy odkryli, oprócz tłuszczów, węglowodanów,
białek, minerałów i wody także witaminy.
Środowisko ciężarnej wywiera istotny wypływ na prawidłowy
przebieg ciąży. Właściwa dieta w ciąży zapewnia organizmowi pokrycie
zapotrzebowania na podstawowe składniki odżywcze takie jak białko, węglowodany,
tłuszcze oraz witaminy i sole mineralne. Dzięki odpowiedniej diecie,
rutynowe przyjmowanie preparatów wielowitaminowych nie jest konieczne.
Przyrost masy ciała w ciąży powinien wynosić prawidłowo od 9 do 12 kg.
Przyrost ten rozkłada się następująco:
-
3-3.5 kg stanowi płód
-
0.5 kg błony płodowe
-
1 kg wzrost mięśnia macicy
-
1 kg łożysko
-
0.9 kg płyn owodniowy
-
4-6 kg woda zawarta w tkankach
-
0.5 kg powiększenie piersi
Zbyt mały przyrost masy ciała jest objawem niepokojącym. W ciąży
powinno się przybrać na wadze co najmniej 7-8 kg. Zmniejszony przyrost
masy ciała świadczyć może o niewłaściwej diecie.
W pierwszej połowie ciąży zapotrzebowanie energetyczne zwiększa się o
około 300kcal, a w drugiej połowie o około 500kcal dziennie. Tak więc
w pierwszej połowie ciąży zapotrzebowanie energetyczne wynosi 2300kcal
na dobę, a w drugiej połowie ciąży 2500kcal na dobę. Te przeciętne
wartości wyliczono dla kobiet dojrzałych i pracujących w niewielkim
wymiarze czasu. Dla młodych ciężko pracujących kobiet zapotrzebowanie
energetyczne powinno być odpowiednio większe o około 1000kcal w ciągu
doby.
W przypadku stosowania diety nie pokrywającej zapotrzebowania
energetycznego organizm płodu korzysta z substancji zmagazynowanych w
organizmie matki co prowadzi do wyniszczenia organizmu matki kosztem
dostarczenia niezbędnych składników dla rozwoju płodu. Zapotrzebowanie
na białko zależy od wieku kobiety.
Zapotrzebowanie
na białko wynosi około 1.3-2.0 na kilogram masy ciała. Połowę tego
zapotrzebowania powinno stanowić białko pochodzenia zwierzęcego. U
dojrzewającej kobiety zapotrzebowanie to jest nieco większe i wynosi około
1.5-2.5g na kilogram masy ciała. Produkty zawierające białko to: mięso,
mleko, jaja, ser, drób, ryby.Spożycie tłuszczów nie powinno przekraczać
1g na kilogram masy ciała. Tłuszcze zwierzęce są cenny źródłem
witaminy A i D, natomiast tłuszcze roślinne obfitują w witaminę E.
Zapotrzebowanie na węglowodany wynosi 500 g dziennie.
Niezwykle ważne
w okresie ciąży stanowi dostarczenie rozwijającemu się organizmowi
odpowiedniej ilości wapnia i fosforu. Fosfor jest min głównym związków
stanowiących magazyny energii w organizmie oraz składnikiem budującym kość.
Wapń stanowi także główny budulec szkieletu. Ponadto bierze udział w
wielu procesach życiowych komórki.
Spożywanie wapnia w dużym stopniu obniża ciśnienie tętnicze u kobiet ciężarnych
i ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego. Stąd wydaje się korzystne
spożywanie wapnia przez kobiety z przewlekłym nadciśnieniem w ciąży,
cukrzycą, ciążą wielopłodową lub z wystąpieniem incydentu stanu
przedrzucawkowego w wywiadzie. Pamiętajmy, że wapń ogranicza wchłanianie
żelaza, dlatego należy zapewnić odpowiednią dawkę żelaza u kobiet spożywających
duże ilości wapnia.
Ciężarna w drugiej połowie ciąży powinna spożywać odpowiednio 2 g
wapnia i 1.5 g fosforu. Najlepszym źródłem obu pierwiastków jest mleko.
Spożywanie 1 litra mleka dziennie zapewnia dużą część zapotrzebowania.
Innym źródłem są warzywa, owoce, produkty mączne zwłaszcza chleb
razowy.
Innym ważnym
pierwiastkiem jest żelazo. Jego dzienne zapotrzebowanie wynosi 30 mg. Występuje
w jajach, mięsie, rybach i pokarmach roślinnych.
Wymienione tutaj pokarmy zawierają ponadto odpowiednią ilość pierwiastków
śladowych biorących udział w procesach enzymatycznych.
Bardzo ważnym w diecie każdej kobiety ciężarnej powinien być cynk. Jego
niedobór wiąże się z występowaniem małej masy urodzeniowej płodów.
Cynk i grupa enzymów w skład których on wchodzi, mają istotne znaczenie
dla wzrostu i rozwoju płodu. Pamiętajmy, że podawanie żelaza w dawce
przekraczającej 30mg dziennie powoduje upośledzenie wchłaniania cynku i
miedzi. Należy więc odpowiednio zwiększyć podaż tych cennych
mikroelementów w diecie lub preparatach farmakologicznych.
Niezbędnymi składnikami diety warunkującymi prawidłowy rozwój płodu są
witaminy. Podstawową witaminą jest kwas foliowy. Ze względu na występujący
w ciąży szybki rozwój łożyska, płodu, pępowiny i gruczołów
piersiowych znacznie zwiększa się zapotrzebowanie na kwas foliowy.
Niedostateczne spożycie kwasu foliowego w pierwszych tygodniach ciąży zwiększa
ryzyko wad rozwojowych płodu. Należy spożywać do 400 mikrogramów kwasu
foliowego dziennie. Witamina ta występuje w świeżych, zielonych
warzywach, szpinaku, karczochach, gorczycy, owocach cytrusowych, groszku, roślinach
strączkowych, soczewicy, grochu włoskim, fasolniku, ciecierzycy i fasoli.
Jednak pokarmy te nie zapewniają całkowitego zapotrzebowania na kwas
foliowy w ciąży. Wraz z nimi dostarczane jest około 100 mikrogramów
witaminy, a gotowanie niszczy połowę z tej ilości. Kobiety, które przebyły
incydent stanu przedrzucawkowego w przeszłości powinny uzupełnić kwas
foliowy do 800 mikrogramów dziennie. Kobiety, które urodziły dzieci z
wadami układu nerwowego powinny przyjmować około 4 mg kwasu foliowego
dziennie przez 3 miesiące przed zapłodnieniem i w pierwszych trzech miesiącach
ciąży. Leczenie lekami przeciwpadaczkowymi wiąże się ze zwiększeniem
zapotrzebowania na kwas foliowy do 1 mg dziennie.
Witamina B12 odpowiada za prawidłowe podziały komórkowe oraz produkcję głównego
składnika budującego komórki i narządy jakim jest białko. Występuje w
pokarmach bogatych w białko zwierzęce: mięso, ryby, jaja i mleko. W ciąży
obserwuje się naturalny spadek witaminy B12 ze względu na obniżenie się
białek odpowiedzialnych za transport tej substancji we krwi. Spożywanie
pokarmów bogatych w białko zwierzęce w zupełności wystarcza na pokrycie
dziennego zapotrzebowania.
Witamina B6 stanowi niezbędny składnik do wytwarzania białka, cukrów i tłuszczów.
Odpowiada za prawidłową czynność czerwonych krwinek oraz odporność
ustroju. Jest aktywnie transportowana przez łożysko, gdzie osiąga 2-5
razy większe stężenie niż we krwi. Bogate w witaminę B6 jest mięso, wątroba,
nerki, ziarno. Zaleca się jednak ciężarnym doustne uzupełnianie
zapotrzebowania na tę witaminę w postaci dodatkowej dawki 2 mg dziennie.
Zwiększenie zapotrzebowania na witaminę B6 występuje w przypadku wymiotów.
Pamiętajmy aby nie przedawkować witaminy B6, co może prowadzić przykrych
objawów drętwienia rąk i stóp.
Witamina C występuje w świeżych owocach i warzywach (warzywa zielone,
pomidory, ziemniaki). Dzienne zapotrzebowanie na witaminę C w ciąży
wzrasta o 10 mg dziennie i wynosi 70mg. Dawkę tę w zupełności pokrywa
odpowiednia dieta.
Witamina A niezbędna jest do prawidłowego funkcjonowania oczu oraz skóry,
a także wzrostu i różnicowania komórek. Występuje obficie w marchwi,
warzywach liściastych, wątrobie, jajach, mleku i maśle. Zapotrzebowanie
na tę witaminę nie zwiększa się w ciąży, tak więc nie istnieje
potrzeba jej uzupełniania. Należy pamiętać, że nadmiar witaminy A może
być szkodliwy dla płodu. Rośnie ryzyko wad czaszki i układu nerwowego.
Cholina jest podstawowym składnikiem odżywczym stanowiącym element niezbędny
dla odpowiedniej budowy i funkcji każdej komórki. Występuje w jajach, wątrobie,
orzeszkach ziemnych, produktach mięsnych oraz warzywach.
U kobiet ze skłonnością do obrzęków powinno ograniczyć się spożywanie
soli, a zwiększyć podaż białka.
Spożywane posiłki powinny być urozmaicone oraz bogate w owoce i warzywa.
Dzięki odpowiedniej diecie można zapewnić rozwijającemu się organizmowi
niezbędne składniki budulcowe, energetyczne i regulatorowe.
|
 |
